(moitruong.com.vn) Sau đây là những cột mốc quan trọng nhất trong Lịch sử tiến hóa của sự sống trên Trái Đất, đã góp phần định hình nên thế giới của chúng ta hiện nay.


Hành tinh của chúng ta đã tồn tại được khoảng 4.5 tỷ năm. Đó là một khoảng thời gian dài đầy bận rộn với biết bao bước ngoặt đáng nhớ, từ những bước nhảy vọt trong tiến hóa cho đến những vụ va chạm thiên thạch với mức độ tàn phá khủng khiếp.


TRÁI ĐẤT ĐƯỢC SINH RA (4.5 tỷ năm trước)

Trái Đất hình thành từ một đám mây bụi và thiên thạch bao quanh Mặt Trời trẻ tuổi, vừa mới ra đời không lâu trước đó. Nhờ lực hấp dẫn, các tảng thiên thạch trong tinh vân Mặt Trời này liên tục va đập và tập hợp lại với nhau. Dần dà, chúng đủ lớn để hút lấy tất cả các mẫu thiên thạch và mảnh vụn còn sót lại gần đấy để cuối cùng trở thành Trái Đất. Mặt Trăng hẳn đã hình thành ngay sau đó, khi một thiên thể có kích thước ngang bằng hành tinh đập vào Trái Đất. Một phần của thiên thể này sáp nhập vào Trái Đất, phần còn lại bắn ra không trung tạo nên một đám mây mảnh vụn khổng lồ, dần tụ hợp lại thành Mặt Trăng.

NGUỒN GỐC SỰ SỐNG (4-3.5 tỷ năm trước)

Không ai biết chính xác sự sống bắt đầu khi nào. Các ghi nhận từ hóa thạch lâu đời nhất của vi sinh vật đơn bào có niên đại khoảng 3.5 tỷ năm tuổi. Sinh vật đầu tiên có thể đã xuất hiện sớm hơn khi đó, nhưng chắc chắn không phải liên đại Thái Viễn cổ (Hadean), khi mà những cơn mưa thiên thạch khổng lồ vẫn còn đang dội bom trên bề mặt Trái Đất. Sự sống có thể đã ươm mầm trong những miệng núi lửa đầy kiềm dưới đáy biển, hay những vùng nước thoáng, hay trên đất liền? Chúng ta vẫn chưa rõ, và chúng ta thậm chí còn không biết những sinh vật đầu tiên trông như thế nào nữa kìa.

THỰC VẬT XÂM CHIẾM ĐẤT LIỀN (465 triệu năm trước)

Mặc dù một số động vật đã mạo hiểm tiến lên đất liền trước thực vật, cách đây khoảng 500 triệu năm, nhưng chúng chỉ ghé thăm một thời gian ngắn – có lẽ để đẻ trứng ở một nơi không có kẻ săn mồi. Nhưng thực vật mới là kẻ đầu tiên chính thức xâm chiếm đất liền làm nơi cư ngụ. Ban đầu những loài thực vật đời đầu có mặt trên đất liền chỉ có họ hàng của tảo lục, nhưng sau đó chúng đã nhanh chóng đa dạng hóa các chủng loài.

CUỘC ĐẠI TUYỆT CHỦNG ĐẦU TIÊN (460-430 triệu năm trước)

Kỷ Ordovic là thời điểm sự sống phát triển hưng thịnh. Nhưng đến cuối kỷ, nhiệt độ thế giới giảm đi đáng kể và những tầng băng bắt đầu trải rộng ra từ các cực. Kỷ băng hà diễn ra sau đó được gọi là Andean-Saharan, do những bằng chứng địa chất của nó được tìm thấy từ dãy núi Andes và sa mạc Sahara. Tiết trời lạnh giá cực độ của kỷ băng hà dẫn đến cuộc đại tuyệt chủng đầu tiên, xảy ra vào giai đoạn chuyển giao Cambrian-Ordovician. Đây được đánh giá là cuộc đại tuyệt chủng lớn thứ hai trong lịch sử Trái Đất nếu đánh giá theo tỉ lệ số loài bị tiêu diệt: 85% các loài sinh vật biển bị xóa sổ; do hầu hết sự sống khi này vẫn còn bị bó hẹp lại ở biển. Động vật không xương sống chiếm phần đông trong số đó, và điều này giúp cá trở thành loài phổ biến hơn sau giai đoạn này.

ĐỘNG VẬT TRƯỜN LÊN ĐẤT LIỀN (400-375 triệu năm trước)

Với những nền tảng vững chắc mà thực vật đã thiết lập trên đất liền, động vật đã tiếp bước chúng trườn lên khỏi nước. Côn trùng nằm trong số những sinh vật tiên phong, đã tiến vào xâm chiếm đất liền vào khoảng 400 triệu năm trước. Như một quy luật của chuỗi thức ăn, những loài động vật to lớn, có xương sống như Tiktaalik – một con cá trông hơi giống một con kỳ nhông – đã theo dấu côn trùng, tìm đường tiến lên đất liền. Những loài cá vây thùy như Tiktaalik dần dà tiến hóa bộ vây của chúng thành bốn chi và làm phát sinh các loài lưỡng cư, bò sát và động vật có vú sau này. Trườn khỏi nước tiến lên đất liền có thể là một điều tốt cho chúng, bởi ngay sau đó Sự kiện tuyệt chủng cuối kỷ Devon đã xóa sổ nhiều loài động vật biển, bao gồm một số loài cá bọc thép đáng sợ, ví dụ như Placodermi.

ĐẠI TUYỆT CHỦNG KỶ PERMI (252 triệu năm trước)

Vào thời điểm các loài bò sát đang phát triển hưng thịnh, sự sống trên Trái đất đã phải đối mặt với thách thức lớn nhất từ trước đến nay. Đại tuyệt chủng kỷ Permi là sự kiện tuyệt chủng hàng loạt khủng khiếp nhất trong lịch sử Trái Đất. Nó đã tiêu diệt hoàn toàn 96% số loài sinh vật biển và số lượng tương tự như thế đối với các loài sống trên cạn. Chúng ta không biết chắc điều gì đã gây ra thảm họa này. Khả năng cao rất có thể là do những đợt phun trào núi lửa khổng lồ, thứ đã tạo nên những Bẫy đá Siberia (Siberian Traps) hiện vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Sự kiện này chính là cột mốc đánh dấu cho sự bắt đầu của thời đại khủng long.

CUỘC CÁCH MẠNG THỰC VẬT (130 triệu năm trước)

Nghe có thể hơi lạ lẫm, nhưng những đóa hoa là một tạo tác gần đây. Các loài thực vật đã phát triển trên cạn trong 465 triệu năm, nhưng chúng không hề có hoa trong hơn hai phần ba thời gian đó. Thực vật có hoa chỉ xuất hiện vào giữa thời đại khủng long. Những loài cây thân cỏ quen thuộc còn xuất hiện gần đây hơn nữa. Những hóa thạch cổ nhất của loài cây thân cỏ chỉ có niên đại khoảng 70 triệu năm tuổi, mặc dù cây thân cỏ có thể đã tiến hóa sớm hơn một chút so với thời điểm đó.

SỰ SỤP ĐỔ CỦA TRIỀU ĐẠI KHỦNG LONG (65 triệu năm trước)

Một sự kiện gây chấn động địa cầu theo đúng nghĩa đen đã gây nên cuộc đại tuyệt chủng thứ năm này. Khoảng 65 triệu năm trước, một thiên thạch khổng lồ từ ngoài vũ trụ đập vào khu vực thuộc Mexico hiện nay. Vụ nổ gây ra sự tàn phá rất lớn, nhưng những ảnh hưởng dài hạn nó gây ra sau đó còn tồi tệ hơn. Các đám mây bụi được giải phóng vào tầng khí quyển phía trên và chặn ánh sáng mặt trời, khiến Trái Đất chìm trong bóng tối và lạnh lẽo, và đẩy mọi loài vật đi đến sự kiện tuyệt chủng hàng loạt thứ năm. Mặc dù loài khủng long là nạn nhân nổi tiếng nhất, nhưng các loài thằn lằn và loài bò sát biển khổng lồ cũng đã phải chịu chung cảnh xóa sổ.

HỌ NGƯỜI ĐẦU TIÊN (13-7 triệu năm trước)

Những con vượn đầu tiên xuất hiện ở châu Phi vào khoảng 25 triệu năm trước. Sau đó tại một số thời điểm, chúng phân hóa thành tổ tiên của loài người hiện đại và tổ tiên của loài vượn hiện đại. Thật khó để nói chính xác họ người đầu tiên xuất hiện khi nào, nhưng nhờ di truyền học hiện đại và một loạt các khám phá trong khảo cổ học, chúng ta biết được họ người có niên đại lâu đời nhất là Sahelanthropus tchadensis, sinh sống vào khoảng 7 triệu năm trước.



Theo Thanh Thảo-moitruong.com.vn.